چرا مدرسه برای کودکان جذاب نیست؟ علل تنفر بچه ها از مدرسه
مدرسه محیطی است که تقریباً همه کودکان با آن آشنایی دارند و بخش مهمی از زندگی اجتماعی و تحصیلی آنها را تشکیل میدهد. با این حال، تجربه نشان میدهد که همیشه همه بچهها از این فضا خوششان نمیآید. تحقیقات مختلف در کشورهای گوناگون نشان دادهاند که درصدی از کودکان نسبت به مدرسه بیعلاقه هستند و حتی از آن متنفرند.
به عنوان مثال، یک تحقیق در سال ۲۰۲۳ در انگلستان نشان داد که حدود ۸۰ درصد بچهها مدرسه را دوست دارند و ۲۰ درصد با آن مشکل دارند و مدرسه را دوست ندارند یا از آن متنفرند. این در حالی است که در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، چین و استرالیا، تحقیقات مشابه نشان داد که تقریباً ۶۰ درصد بچهها مدرسه را دوست ندارند، احساس کسل شدن دارند یا از حضور در مدرسه متنفرند. این تفاوتها نشان میدهد که عوامل اجتماعی، فرهنگی و ساختاری مدرسه میتواند تأثیر زیادی بر میزان رضایت کودکان از محیط آموزشی داشته باشد.
موضوع «تنفر بچه ها از مدرسه» نه تنها یک دغدغه خانوادگی بلکه یک مسأله روانشناختی و اجتماعی است که نیازمند بررسی دقیق و راهکارهای مؤثر است. در ادامه، دلایل اصلی این تنفر و راهکارهای مقابله با آن را بررسی میکنیم.
1. اضطراب؛ مهمترین دلیل تنفر بچه ها از مدرسه
یکی از اصلیترین دلایل نفرت بچه ها از مدرسه، اضطراب است. کودکان، به ویژه در سالهای ابتدایی، با جدایی از والدین خود مواجه میشوند و این تجربه میتواند منبع اضطراب جدایی باشد. این اضطراب باعث نگرانیهای مختلفی در ذهن کودکان میشود: آیا مادر به موقع دنبالم میآید؟ آیا میتوانم دوست پیدا کنم؟ آیا در محیط جدید موفق خواهم بود؟ تحقیقات استرالیا در سال ۲۰۲۳ نشان داده است که تقریباً ۳۰ درصد کودکان مدرسه ابتدایی با اضطراب مواجهاند و هفتههای اول ورود به مدرسه برای آنها بسیار دشوار است.
اضطراب تنها محدود به کلاس اول یا دوم نیست؛ کودکان بزرگتر نیز در ورود به کلاسهای جدید، مواجهه با معلم جدید یا تعامل با همکلاسیها ممکن است اضطراب داشته باشند. تجربه نشان داده است که این اضطرابها به تنفر بچه ها از مدرسه دامن میزند و میتواند باعث شود کودکان مدرسه را محیطی ناخوشایند بدانند.
2. ترس از موقعیتهای اجتماعی و ضعف مهارتهای ارتباطی
بسیاری از کودکان به دلیل ضعف مهارتهای ارتباطی یا خجالتی بودن، از حضور در جمع همکلاسیها احساس ترس میکنند. این ترسها شامل نگرانی از پذیرش اجتماعی، عدم توانایی در ایجاد دوست جدید یا مواجهه با جمعی از کودکان است که قبلاً نمیشناسند. چنین تجربههایی باعث میشود که کودکان مدرسه را محیطی تهدیدآمیز بدانند و این مسأله یکی از عوامل مهم تنفر بچه ها از مدرسه است.
والدین میتوانند با آموزش مهارتهای اجتماعی، تشویق به برقراری ارتباط و حمایت از فرزندشان در محیطهای اجتماعی کوچک، به کاهش این ترسها کمک کنند و حس اعتماد به نفس را در کودک افزایش دهند.
چگونه با مدیریت دخالت مادرشوهر، آرامش زندگی مشترک را حفظ کنیم؟🏡
3. تجربههای منفی گذشته در مدرسه
یکی دیگر از دلایل اصلی تنفر بچه ها از مدرسه، تجربههای منفی در سالهای قبل است. تجربههایی مانند برخورد سختگیرانه معلمان، عدم توانایی در پیدا کردن دوست، رقابت بیش از حد با همکلاسیها و فشار زیاد درسها، میتواند خاطرات ناخوشایند ایجاد کند. چنین تجربههایی باعث میشود که کودک در سالهای بعد مدرسه را دوست نداشته باشد و انگیزهای برای حضور در کلاس نداشته باشد.
تحقیقات روانشناسی نشان میدهد که تجربههای منفی مدرسه، حتی اگر سطحی به نظر برسند، میتوانند اثر بلندمدتی روی رابطه کودک با محیط تحصیلی داشته باشند و یکی از دلایل اصلی نفرت بچه ها از مدرسه محسوب شوند.
4. طولانی بودن ساعات مدرسه
یکی دیگر از عواملی که به تنفر بچه ها از مدرسه منجر میشود، طولانی بودن ساعات حضور در مدرسه است. در بسیاری از مدارس خصوصی، کودکان باید بیش از ۴ تا ۵ ساعت در محیط آموزشی حضور داشته باشند و این مدت زمان گاهی به ۸ ساعت یا بیشتر هم میرسد. این ساعات طولانی باعث خستگی، کاهش انگیزه و احساس کسالت در کودک میشود و به مرور زمان نفرت بچه ها از مدرسه را افزایش میدهد.
مهم است که برنامه آموزشی به گونهای طراحی شود که ترکیبی از آموزش رسمی، فعالیتهای هنری و ورزشی داشته باشد و زمان کافی برای استراحت و بازی در نظر گرفته شود.
5. کمخوابی و آغاز زودهنگام مدرسه
یکی دیگر از عواملی که میتواند باعث تنفر بچه ها از مدرسه شود، کمخوابی است. بعد از دوران کرونا، بسیاری از خانوادهها متوجه شدهاند که کودکان دیرتر میخوابند و صبحها سخت از خواب بیدار میشوند. شروع بسیار زودهنگام مدرسه، به ویژه قبل از ساعت ۷ صبح، باعث میشود کودک با خستگی و بیحوصلگی به کلاس برود. این موضوع نه تنها یادگیری را کاهش میدهد، بلکه انگیزه کودک برای حضور در مدرسه را نیز کم میکند. توصیه میشود والدین به برنامه خواب کودک توجه کنند و زمان کافی برای استراحت شبانه فراهم کنند تا کودک با انرژی و انگیزه بیشتری به مدرسه برود.
6. قوانین سختگیرانه و رقابت زیاد
بسیاری از مدارس دارای قوانین سختگیرانه و چارچوبهای آموزشی محدودکننده هستند. فشار برای انجام تکالیف، رقابت با همکلاسیها و انتظارات بالا از کودکان میتواند منجر به تنفر بچه ها از مدرسه شود. کودکانی که احساس میکنند تحت فشار هستند، احتمالاً علاقه خود به یادگیری و مدرسه را از دست میدهند.
والدین و معلمان باید با ایجاد فضایی حمایتی و تشویقکننده، به کودکان کمک کنند تا مسئولیتهای خود را بدون اضطراب انجام دهند و یادگیری را تجربهای لذتبخش بدانند.
7. تغییر ارزشها و انگیزههای تحصیلی
تحقیقات نشان داده است که ارزشهایی که کودکان برای درس و مدرسه قائلاند، نسبت به گذشته تغییر کرده است. برخی کودکان، به ویژه در کشورهایی مانند آمریکا، ترجیح میدهند فعالیتهایی مانند تولید محتوا در یوتیوب را دنبال کنند تا درس خواندن و رفتن به دانشگاه. این تغییر نگرش میتواند باعث کاهش انگیزه و افزایش تنفر بچه ها از مدرسه شود.
در چنین شرایطی، لازم است والدین و معلمان با آموزش مهارتهای کاربردی، تشویق به یادگیری فعال و ایجاد ارتباط میان درس و زندگی واقعی، انگیزه کودکان را افزایش دهند.
8. اهمیت همدلی و گفتوگو با کودکان
برای کاهش تنفر بچه ها از مدرسه، مهمترین راهکار، گفتوگو با کودکان و همدلی با آنهاست. به جای مخالفت یا تهدید، والدین باید به کودک گوش دهند و مشکلات و نگرانیهای او را درک کنند. این گفتوگو میتواند شامل پرسش درباره تجربههای مدرسه، ترسها و اهداف کودک باشد.
همدلی باعث میشود کودک احساس حمایت کند و با دید بازتری به مدرسه نگاه کند. همچنین میتوان با تمرین تکنیکهای آرامسازی، مانند تمرکز بر تنفس و شل کردن عضلات، سطح اضطراب کودک را کاهش داد و حضور در مدرسه را برای او راحتتر کرد.
9. اطلاعرسانی به معلمان و همکاری با آنها
یکی دیگر از راهکارهای کاهش تنفر بچه ها از مدرسه، اطلاعرسانی به معلمان و همکاری نزدیک با آنهاست. معلمان حرفهای میتوانند با شناخت ویژگیهای فردی کودک، انتخاب گروههای دوستی مناسب، تخصیص مسئولیتهای مناسب و ارائه حمایتهای اجتماعی، تجربه مدرسه را برای کودک لذتبخشتر کنند.
این همکاری والدین و معلمان میتواند به کاهش اضطراب، افزایش انگیزه و کاهش نفرت بچه ها از مدرسه منجر شود.
10. حساس نبودن بیش از حد به تکالیف
یکی دیگر از عواملی که باعث نفرت بچه ها از مدرسه میشود، حساسیت بیش از حد والدین و معلمان به تکالیف است. فشار زیاد بر کودک برای انجام تکالیف، کنترل دقیق نتایج و انتظارات بالا، میتواند خستگی و بیحوصلگی او را افزایش دهد.
بهتر است والدین با نگاهی حمایتی و تشویقکننده، کودک را هدایت کنند و بر یادگیری واقعی تمرکز داشته باشند، نه صرفاً انجام تکالیف بهطور کامل و بدون اشتباه.
11. ایجاد محیطهای الگویی مثبت
انتخاب خانوادهها و محیطهای اجتماعی مناسب نیز نقش مهمی در کاهش تنفر بچه ها از مدرسه دارد. کودکانی که در معرض افرادی قرار میگیرند که به درس و دانش اهمیت میدهند و موفقیت تحصیلی را تجربه کردهاند، میتوانند از آنها الگوبرداری کنند.
این روش به کودک کمک میکند بدون فشار مستقیم، ارزش یادگیری و مدرسه را درک کند و به تدریج علاقهمند شود.
12. تشویق و پاداش برای موفقیت تحصیلی
تشویق و پاداش مناسب برای موفقیت های تحصیلی و مهارت های اجتماعی کودک، میتواند انگیزه و علاقه او به مدرسه را افزایش دهد. حتی در دوره ابتدایی، این روش باعث میشود کودک حس کند که تلاشهای او ارزشمند است و مدرسه محیطی مثبت و حمایتکننده است.
این اقدام میتواند تنفر بچه ها از مدرسه را کاهش دهد و تجربهای لذتبخش از یادگیری برای آنها ایجاد کند.
13. اجتناب از تهدید و مقایسه
یکی از اشتباهات رایج والدین، تهدید کردن یا مقایسه کودک با دیگران است. تهدیدهایی مانند «اگر نروی مدرسه دیگر دوستت ندارم» یا مقایسه کودک با خواهر و برادر یا همسالان، باعث افزایش اضطراب و کاهش انگیزه میشود.
برای جلوگیری از افزایش تنفر بچه ها از مدرسه، والدین باید با گفتوگوی دوستانه و همدلانه، مشکلات کودک را بررسی کنند و به جای فشار، حمایت و راهنمایی ارائه دهند.
14. اهمیت مهارتهای اجتماعی و روانشناختی
یادگیری مهارتهای اجتماعی، مدیریت استرس و حل مسئله برای کودکان بسیار مهم است. تمرکز صرف بر درس و تحصیل بدون توجه به مهارتهای اجتماعی و روانشناختی، میتواند باعث کاهش انگیزه کودک و افزایش تنفر بچه ها از مدرسه شود.
والدین و معلمان باید به کودکان آموزش دهند چگونه با چالشها روبهرو شوند، با دیگران ارتباط برقرار کنند و احساس ارزشمندی داشته باشند.
نتیجهگیری
نفرت بچه ها از مدرسه یک موضوع چندوجهی است که به عوامل روانشناختی، اجتماعی و ساختاری بستگی دارد. اضطراب، ترس از موقعیتهای اجتماعی، تجربههای منفی گذشته، طولانی بودن ساعات مدرسه، کمخوابی، قوانین سختگیرانه و فشار تحصیلی از مهمترین دلایل آن هستند.
راهکارهای کاهش این تنفر شامل همدلی و گفتوگو با کودکان، اطلاعرسانی و همکاری با معلمان، حساس نبودن بیش از حد به تکالیف، ایجاد محیطهای الگویی مثبت، تشویق و پاداش، اجتناب از تهدید و مقایسه و آموزش مهارتهای اجتماعی و روانشناختی است. با اجرای این روشها، کودکان میتوانند مدرسه را محیطی جذاب و لذتبخش بدانند و تجربهای مثبت از یادگیری داشته باشند.
توجه به این نکات نه تنها باعث کاهش تنفر بچه ها از مدرسه میشود، بلکه میتواند رشد شخصیتی ، اجتماعی و تحصیلی آنها را نیز تقویت کند و تجربهای پایدار از یادگیری برای کودکان ایجاد نماید.
